Deprem ve yangın gibi doğal afetler söz konusu olduğunda, can ve mal güvenliğimizi sağlamanın en önemli yollarından biri acil durum aydınlatması gibi doğru mühendislik teknolojilerini, doğru alanlara, doğru bir şekilde uygulamaktan geçer.
Acil durum aydınlatma sistemi de bu teknolojilerin en önemli bileşenlerinin başında gelmektedir. Peki bu sistem hangi amaçla kullanılıyor, nasıl çalışıyor ve ülkemizdeki yasal yükümlülükleri neler?
Bu makalemizde bu konuları ana hatlarıyla ele alacağız.
Acil durum aydınlatma sisteminin özellikle afet riski yüksek kentlerimizde doğru bir şekilde çalışmasını yasal güvence altına alan resmi belgelerden, okurlarımıza güncel bilgiler sunabilmek adına sık sık yararlanacağız.
Acil Durum Aydınlatması Yönetmeliği
Türkiye’de meydana gelen deprem ve yangın gibi felaketlerde acil durum aydınlatma armatürlerinin korunması ve çalışması ile ilgili yönetmelik esasları, temel olarak Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, EN50172 standardı, EN54 standardı ve Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği belgelerine dayanmaktadır.
Bu belgelere göre, acil durum aydınlatma armatürleri doğal felaketler gibi olaylar esnasında zarar görmemeli ve sürekli çalışabilir durumda olmalıdır. Dolayısı ile, acil durum aydınlatma armatürlerinin sağlam ve doğru bir şekilde monte edilmesi ve kontrollerinin düzenli olarak sağlanması oldukça önemlidir.
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmeliğe göre Türkiye’de birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde, kaçış koridorları ve merdivenlerindeki acil aydınlatmanın kendi kendine çalışabilen bataryalı acil aydınlatma armatürleri ile uygulanması gerekmektedir.
Deprem riski olan bölgelerde merkezi bataryalı acil durum aydınlatması kullanılamaz. Çünkü göçük durumlarında kablo kopması gibi nedenlerden ötürü merkezi bataryanın işlevsiz hale gelmesi olasılığı, acil durum aydınlatması için gereken enerjiyi sağlayamama riskini beraberinde getirir.
| 1. Derece Deprem Bölgeleri | 2. Derece Deprem Bölgeleri |
| İzmir, Balıkesir, Manisa, Muğla, Aydın, Denizli, Isparta, Uşak, Bursa, Bilecik, Yalova, Sakarya, Düzce, Kocaeli, Kırşehir, Bolu, Karabük, Hatay, Bartın, Çankırı, Tokat, Amasya, Çanakkale, Erzincan, Tunceli, Bingöl, Muş, Hakkari, Osmaniye, Kırıkkale, Siirt | Tekirdağ, İstanbul (1 ve 2. Bölge), Bitlis, Kahramanmaraş, Van, Adıyaman, Şırnak, Zonguldak, Tekirdağ, Afyon, Samsun, Antalya, Erzurum, Kars, Ardahan, Batman, Iğdır, Elazığ, Diyarbakır, Adana, Eskişehir, Malatya, Kütahya, Çankırı, Uşak, Ağrı, Çorum |
Acil Durum Aydınlatması Nedir?
Acil durum aydınlatması, kentlerde kullanımda olan elektrik şebeke ağlarının doğal afet ve felaketler gibi acil durumlar nedeniyle kesintiye uğraması durumunda, yapılara yerleştirilen acil durum aydınlatma kit ve armatürlerinin, kendi pil/bataryasıyla veya ikinci bir enerji kaynağından güç temin ederek aydınlatma sağlaması anlamına gelmektedir.
Acil Durum Aydınlatması Neden Önemlidir?
Doğal afet ve felaketlerde acil durum aydınlatmasını önemli kılan başlıklar başlıca aşağıdaki gibidir:
- Güvenli Tahliye Sağlama
- Panik ve Kargaşayı Azaltma
- Yaralanma Riskini Azaltma
- Deprem Durumunda Yangın ve Diğer Olası Tehditleri Belirleme
- Arama ve Kurtarma Faaliyetlerini Kolaylaştırma
Güvenli Tahliye Sağlama
Afetler genellikle elektrik kesintilerine ve aydınlatma sistemlerinin hasar görmesine neden olurlar. Acil durum aydınlatması, bu tür durumlarda güvenli bir tahliye imkânı sağlamak için kritik bir rol oynar. Afet ve felaketlerin hemen ardından, binalardan güvenli bir biçimde çıkış yapmak ve acil çıkış yollarını bulmak için iyi bir aydınlatma sağlamak hayati önem taşır.
Panik ve Kargaşayı Azaltma
Kötü aydınlatılmış bir ortamda insanlar paniğe kapılarak acil çıkış yollarını bulmakta zorlanabilirler. İyi bir acil durum aydınlatma sistemi, panik ve kargaşayı azaltarak insanların sakin ve düzenli bir şekilde tahliye edilebilmelerini güvence altına alır.
Yaralanma Riskini Azaltma
Deprem gibi afetler sonrasında hasar gören yapı varlıkları nedeniyle yaralanma riski artar. Alanların karanlık olması durumunda bu risk daha da yükselir. Acil durum aydınlatması, yaralanma riskini azaltarak ve zor durumda kalan kişileri kurtarma sürecini hızlandırarak bu başlıklarda yardımcı olur.
Deprem Durumunda Yangın ve Diğer Olası Tehditleri Belirleme
Depremler sırasında, gaz sızıntıları, yangınlar veya diğer tehlikeli durumlar meydana gelebilir. İyi bir acil durum aydınlatma sistemi, bu tür tehlikeleri daha hızlı bir şekilde tespit ederek hızlı müdahale konusunda yardımcı olur.
Arama ve Kurtarma Çalışmalarını Kolaylaştırma
Depremler gibi afetler sonrasında gerçekleştirilen arama ve kurtarma faaliyetleri esnasında, karanlık ve kaosun hakim olduğu ortamlarda çalışmak faaliyetleri zorlaştırır. İyi bir aydınlatma sistemi, kurtarma ekiplerinin enkaz altında kalanları bulma ve kurtarma çalışmalarını kolaylaştırır.
Acil Durum Aydınlatmasının Zorunlu Olduğu Yapı Tipleri Nelerdir?
“Acil durum aydınlatması nerede bulunur” gibi sorular bu konuya ilişkin sık karşılaşılan sorulardan biridir. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelikte bulunan “Acil Durum Aydınlatması ve Yönlendirmesi” başlıklı üçüncü bölümde belirtildiği üzere, acil durum aydınlatması, kaçış yollarında, toplanma noktalarında, asansörlerde, laboratuvarlarda, elektrik dağıtım odalarında, jeneratör odalarında, merkezi batarya ünitesi odalarında, pompa istasyonlarında, kapalı otoparklarda, ilk yardım ve emniyet ekipmanlarının bulunduğu alanlarda, yangın uyarı butonlarının ve yangın dolaplarının yer aldığı alanlarda bulunması mecburi olan bir sistemdir.
Acil durum aydınlatma sistemi uygulamasının zorunluluk olduğu diğer yapı tipleri aşağıdaki gibidir:
- Hastaneler, huzur evleri ve eğitim amaçlı binalar,
- Kullanıcı yükü 200’den fazla olan bütün binalar,
- Zemin seviyesinin altında 50 veya daha fazla kullanıcısı olan binalar,
- Penceresiz binalar,
- Otel, motel ve yatakhaneler,
- Yüksek tehlikeli yerler,
- Yüksek binalar.
Acil Durum Aydınlatması Nasıl Çalışır?
Acil durum aydınlatması, Kesintide Yanan (Non-Maintaned) ve Sürekli Yanan (Maintaned) olmak üzere iki temel biçimde çalışır:
Kesintide Yanan (Non-Maintained) Aydınlatma
Kesintide Yanan (Non-Maintained) Acil Durum Aydınlatması, şehir elektrik şebekesi normal çalışırken aydınlatmaz, yalnızca şebekeden gelen elektrik enerjisi kesintiye uğradığı zaman aktive olur. Şebekenin deprem veya yangın gibi afetler sonucunda kesintiye uğraması nedeniyle normal aydınlatmanın kesildiği durumlarda otomatik olarak faal hale gelir. Gerekli elektrik enerjisini dahili pil/bataryadan temin eder. Non-maintained acil aydınlatma, genellikle yalnızca ziyaret edildiğinde aydınlanan ve ziyaretçilerin mekâna aşina oldukları işyerleri ve ofisler gibi küçük yapılar için idealdir.
Sürekli Yanan (Maintained) Aydınlatma
Sürekli Yanan (Maintained) Acil Durum Aydınlatması, hem şehir elektrik şebekesi kesintiye uğradığı durumda, hem de şebeke gerilimi olağan seyrindeyken, yani her zaman aydınlatma sağlamaya devam eder. Genellikle eğlence merkezleri, sinemalar, alışveriş merkezleri gibi kamusal alanlarda tercih edilmektedir. Normal aydınlatma sisteminin genellikle loş olduğu halka açık mekanlarda, örneğin sinemalar, tiyatrolar veya kafelerde sürekli aydınlatma armatürleri her zaman için gereklidir.
| Normal Şebeke | Şebeke Kesintisi | |
| Kesintide Yanan (Non-Maintained) | KAPALI | AÇIK |
| Sürekli Yanan (Maintained) | AÇIK | AÇIK |
Acil Durum Aydınlatması Kaç Dakika Süreyle Yanmalıdır?
Acil durum aydınlatması, normal aydınlatmanın kesintiye uğraması durumunda en az 1 saat (60 dakika) boyunca devam etmelidir. Ancak, kullanıcı sayısı 200’den fazla ise, acil durum aydınlatmasının süresi en az 2 saat (120 dakika) olmalıdır.
Bununla birlikte hastaneler gibi tahliye süreci daha uzun sürebilen yapı tiplerinde acil durum aydınlatmasının 3 saat (180 dakika) sağlanması öngörülmektedir.
Acil Durum Aydınlatması Kaç LUX Olmalıdır?
Acil durum aydınlatması kaç lux olmalıdır sorusuna verilecek cevap mahal kategorisine göre değişmektedir. Minimum lux gereklilikleri kaçış yolları, açık alanlar ve yüksek riskli/tehlikeli alanlar olmak üzere üç farklı bölge tipine göre farklılık gösterir.
Kaçış Yolunda Acil Durum Aydınlatması
Kaçış yolları kategorisine giren bölgeler, EMO‘nun Teknik Şartnamesi’nde belirtildiği üzere, oda ve diğer bağımsız mekânlardan çıkışlar, her kattaki koridor ve benzeri geçitler, kat çıkışları, zemin kata ulaşan merdivenler, zemin katta merdiven başından aynı kattaki binanın son çıkışına götüren yollar ve son çıkışlardır.
2 metre genişliğe kadar olan kaçış yollarında, kaçış yollarının merkez hattı boyunca döşeme seviyesi üzerinde herhangi bir noktada acil aydınlatma seviyesi en az 1 lux olmalıdır.
Açık Alanlarda Acil Durum Aydınlatması
60m²’den büyük alanlar ve toplanma alanları gibi açık alanlarda acil durum aydınlatma şiddeti, alanın 0.5 metrelik kenar kısmı hariç, döşeme seviyesinde en az 0.5 lux olmalıdır.
Yüksek Riskli ve Tehlikeli Alanlarda Acil Durum Aydınlatması
Enerji dağıtım, üretim ve endüstriyel proses odaları, kazan dairesi, kimyasal banyo vb. riskli ve tehlikeli alanlarda ve kasa dairesi gibi önem arz eden mahallerde acil aydınlatma seviyesi en az 15 lux olmalı ve normal aydınlatma seviyesinin %10’undan az olmamalıdır.
Bu bilgilere ek olarak, ilk yardım malzemeleri ve yangın butonları kaçış yolunda veya açık alanda değilse aydınlatma şiddeti döşeme seviyesinde en az 5 lux olmalıdır.
Acil Durum Aydınlatmasının Test ve Bakım Süreçleri Nelerdir?
İlgili yangın yönetmeliğinin 84. maddesinde vurgulandığı üzere, acil durum aydınlatma sistemlerinin periyodik olarak test, kontrol ve bakım altına alınması mecburidir.
Fonksiyon testi ve süre testinden oluşan test ve kontrol işlemleri, manuel veya otomatik olarak gerçekleştirilir.
Kişi sayısının 200’den fazla olduğu veya acil durum aydınlatma cihazlarının sayısının 100’den fazla olduğu yapılarda test ve bakım çalışmalarını kolaylaştıracak, sistemin kesintisiz bir şekilde çalışmasını garanti altına alacak merkezi izleme yapılması önerilir.
Acil Durum Aydınlatması Fonksiyon Testi Nedir?
Acil durum aydınlatması fonksiyon testi, acil durum aydınlatma sistemlerinin düzgün çalışıp çalışmadığını doğrulamak için yapılan bir testtir. Bu test, acil durum aydınlatma kitlerinin bir bölümünü veya tamamını aktive ederek sistemlerin aydınlatma işlevinin doğru bir şekilde gerçekleşip gerçekleşmediğini kontrol etmeyi amaçlar. Fonksiyon testi ayda bir kere gerçekleştirilmeli ve sonuçlar kayıt defterine rapor edilmelidir.
Acil Durum Aydınlatması Süre Testi Nedir?
Acil durum aydınlatması süre testi, sistemin gerekli olan asgari süre boyunca düzgün bir şekilde çalışıp çalışmadığının kontrol edilmesidir. Bu test, acil durum aydınlatmasının belirli bir süre boyunca çalışmasını sağlayacak olan yedek güç kaynağının sağlık, işlerlik ve etkinliğini kontrol etmek amacıyla uygulanır. Türkiye’nin de tabi olduğu BS EN 50172 standardı, acil durum aydınlatma süre testinin en az 1 saat (60 dakika) boyunca yapılmasını öngörmektedir. Bunun yanı sıra, bina tipi, büyüklüğü ve kullanım amacı gibi faktörlere bağlı olarak, bazı durumlarda bu süre daha uzun olmaktadır.
Manuel Acil Durum Aydınlatma Testi
Manuel acil durum aydınlatma testi, acil durum aydınlatma sisteminin bir bölümüne giden elektrik enerjisini keserek, kesintinin başında ve sonunda aydınlatma kitlerinin durumunun kontrol edilmesidir. Bir teknik personel, her bir armatürü tek tek inceler ve armatürlerde herhangi bir hasar veya anormal durum olup olmadığını kontrol eder. Personel, işlem tamamlandığında tüm sonuçları kaydeder ve arıza tespiti olan armatürler için bakım planlamak üzere ilgili birimle iletişime geçer.
Acil durum aydınlatma sistemlerinin manuel olarak test edilme süreci yoğun bir iş yükü ve zaman talep eder. Üstelik manuel kontrol, dikkatsizlik gibi insan kaynaklı hatalara karşı daha savunmasız olmak anlamına gelmektedir.
Otomatik Acil Durum Aydınlatma Testi
Otomatik acil durum aydınlatma testi, acil durum aydınlatma armatürlerinde meydana gelen herhangi bir arıza durumu veya performans kaybını otomatik olarak tespit eder. Arıza raporunu, merkezi takip sistemine manuel bir işlem gerekmeksizin aktarır.
Örneğin, Digital Addressable Lighting Interface (DALI) tabanlı acil durum aydınlatma armatürleri, DALI merkezi ünitesine bağlanarak arıza raporunu otomasyon kontrol sistemine otomatik olarak iletir. Bu bakımdan DALI iletişim protokolünün uygulanması, acil durum aydınlatma sistemlerinin test ve kontrol işlemlerinde hem %90 oranında iş yükü ve zaman tasarrufu sağlar, hem de sistemin düzgün bir biçimde çalışmasını teminat altına alır. Acil yönlendirme (exit) armatürlerini de DALI ile kontrol edebilirsiniz.
Üstelik DALI, kullanıcılara ekipmanların batarya ömrünü uzatma ve şarj süreçlerini sağlıklı bir biçimde takip edebilme avantajları sunar.
Kesintisiz bir şekilde şarj edilen acil durum armatürlerinin ömrü azalır. DALI armatür bataryalarını belli periyotlarda şarj ederek batarya ömrünü uzatır. Her bir bataryanın şarj edilebilirlik için standart bir üst limiti vardır. Diğer bir ifadeyle, bir bataryayı yalnızca belirlenen üst limite ulaşana kadar (örneğin 100 kere şarj etme işlemi) şarj edebilirsiniz. DALI, şarj etme işlemlerine dair geçmişe yönelik istatistikler sunar ve bu istatistikleri kullanıcıya raporlar. Böylelikle kullanıcı bataryaların şarj edilebilirlik durumu konusunda doğru verilere ulaşır.
Elekon olarak DALI tabanlı acil durum aydınlatma sistemlerini çeyrek asırdır uyguluyor ve diğer bina yönetim sistemleri ile entegre ediyoruz.
Ek olarak Elekon, uluslararası alanda acil durum aydınlatma sistemlerinde öncü bir teknoloji firması olan Mackwell’in resmi partneridir. Mackwell acil durum aydınlatma sistemi, Mackwell Origin teknolojisini N-light ATS uzaktan takip sistemiyle birleştirerek, ekipmanların pil sağlığı durumunu düzenli olarak takip eder ve bakım gerekliliklerini otomatik olarak tespit eder.
Uzman kadromuzla uyguladığımız ekonomik, pratik ve entegre acil durum aydınlatma çözümleri ile siz de işletmelerinizi güvence altına alın. Yapınıza yönelik doğru çözümü tespit edebilmemiz için bize ulaşın.
Örnek Başarı Hikâyesi: Gelişim Üniversitesi: Yangın Sistemine Entegre Acil Durum Aydınlatması >
Yorum yazabilmek için oturum açmalısınız.