Güvenlik sistemlerinin vazgeçilmez bir parçası olan yangın dedektörleri, bugüne kadar milyonlarca hayatın kurtarılmasında rol oynamıştır. Bununla birlikte, evlerimiz ve işyerlerimizde meydana gelebilecek olan olası yangınların tespit edilmesinde önem arz eden bu teknolojinin çalışma prensiplerini genellikle birçoğumuz bilmiyoruz.
Bu makalede, yangın dedektörlerinin temel çalışma prensiplerini öğrenmek için kısa bir yolculuğa çıkacağız.
Yangın Dedektörü Çeşitleri
Peki yangın dedektörleri çeşitleri nelerdir? Farklı dedektörler neyi algılayarak çalışır?
Yangın dedektörleri çeşitleri en genel anlamda ikiye ayrılır:
Duman Tespiti Yapan Dedektörler: Havadaki partikül yoğunluğunu ölçerek çalışır. Bu partiküller, bir yangında açığa çıkan dumanı temsil eder.
Isı Tespiti Yapan Dedektörler: Bir alandaki standart sıcaklık değerinin üzerine çıkan anormal sıcaklık değişikliklerini veya anormal ısı artış hızını algılar.
Bununla birlikte, yangın güvenliğinde bu sistemler Kombine Dedektörler adı altında bir arada kullanılmaktadır.
Isı ve duman tespiti prensibi ile çalışan yangın dedektörü temsilleri.
Optik Duman Dedektörü
Fotoelektrik duman dedektörleri olarak da bilinen optik duman dedektörünün çalışma prensibi, dumanın havada asılı kalan parçacıklarını tespit etmek üzerine kuruludur. Bu dedektörlerin temel yapısı bir ışık kaynağı ve bir fotoelektrik hücreden oluşmaktadır. Işık kaynağı, genellikle bir LED veya lazer ışığıdır ve fotoelektrik hücre ışığın karşı tarafında yer alır.
Normal şartlarda, fotoelektrik hücreye giden ışık düz bir şekilde gelir ve bu durumda dedektör normal çalışır. Ancak ortamda duman veya duman partikülleri varsa, bu partiküller ışığın yönünü değiştirir veya geçişini engeller. Bu durumda, fotoelektrik hücreye ulaşan ışık miktarı azalır veya kesilir. Dedektör, bu değişikliği algılar ve alarm sistemini tetikler.
Genel olarak evlerde, işyerlerinde ve kamu binalarında yangın güvenliği için kullanılan optik duman dedektörleri, genellikle yavaş yanıcı yangınları tespit etmek için daha etkilidirler. Özellikle dumanın yoğun olduğu veya yangının yavaşça geliştiği durumlarda önemli bir uyarı sistemi olarak kullanılırlar. Bu dedektörler, hızlı yayılan yangınları tespit etmek için kullanılan ısı dedektörleri ile birlikte kullanılarak daha kapsamlı bir yangın güvenlik sistemi oluşturabilir.
Carrier Edwards SIGA-PD Optik Duman Dedektörü İç Tesisatı: Duman partikülleri fotoelektrik hücreye ulaşan ışık miktarını azaltır veya tamamen keser. Dedektör, bu değişikliği algılar ve alarm sistemini tetikler.
Sabit Sıcaklık Dedektörü
Sabit sıcaklık dedektöründe bir referans sıcaklık eşiği belirlenir ve ortam ısısı bu sıcaklığı aştığında alarm durumu tetiklenir. Örneğin, ısı 55°C’nin üzerine çıktığında sabit sıcaklık dedektörleri alarm verebilirler.
Isı Artış Dedektörü
Yükselen ısı hızı dedektörleri olarak da bilinen ısı artış dedektörleri, ortamdaki sıcaklığın hızla arttığını algılayarak alarm verirler. Yangının hızla yayıldığı durumlarda oldukça etkilidirler ve acil müdahale için değerli bir zaman sağlarlar. Bu nedenle bu dedektörler, özellikle yangının hızla yayılma riskinin bulunduğu mekânlarda etkilidirler.
Kombine Dedektörler
Kombine dedektörler, duman ve ısı algılama teknolojilerini bir arada kullanarak daha kapsamlı bir yangın güvenlik sistemi sağlarlar. Bu dedektörlerin temel amacı, yangın tehlikesini daha hızlı bir şekilde tespit etmektir. Örneğin, sadece duman dedektörleri kullanıldığında dumanın oluşmasından önce ortamdaki ısı değişikliklerini algılamak zor olabilir. Ancak kombine dedektörler, dumanın yanı sıra ortamdaki anormal sıcaklık artışlarını da algılayarak daha hızlı bir uyarı sistemi teşkil ederler.
Işın Tipi (Beam) Duman Dedektörleri
Optik ışın tipi duman dedektörleri olarak da bilinen beam duman dedektörü, duvar ve tavana yaklaşık olarak 1 – 1,5 metre mesafede bulunan bir ana üniteden ışık gönderebilen ve alabilen bir cihazdan oluşur. Bu ana ünite, karşısındaki duvarda uygun bir şekilde yerleştirilmiş bir reflektör plakaya sahiptir. Ana ünite, görünmez kızılötesi bir ışık demeti gönderir ve reflektör plaka bu ışığı geri yansıtarak ana üniteye geri iletir.
Bu temel mekanizma ile çalışan beam duman dedektörlerinin çalışma prensibi oldukça basittir: Dumanın olmadığı normal şartlarda, ışık kaynağından gönderilen ışın, alıcıya doğrudan ulaşır. Ancak ortamda duman veya başka bir engelleyici madde mevcutsa, bu ışın kesilir veya zayıflar. Alıcı, bu kesintiyi algılar ve dedektör alarm vererek yangın tehlikesini haber verir.
Dumanın ışın geçişini engellemesi kolaydır. Bu nedenle, beam duman dedektörü, diğer yangın dedektörlerine kıyasla daha hassastır. Bu hassasiyet sayesinde depolar, fabrikalar, endüstriyel tesisler ve alışveriş merkezleri gibi yüksek tavanlı ve geniş alanlarda erken uyarı sağlayarak ciddi hasarları önleyebilirler.
Lineer Isı Dedektörleri (LHD)
Lineer ısı dedektörleri, bir yangın durumunda sıcaklık değişikliklerini tespit etmek için kullanılan hassas cihazlardır. Bu dedektörler, bir kabloya yerleştirilmiş bir termistör1 veya termokupl2 kullanarak yangın tehlikesini algılar. Kablonun herhangi bir noktasındaki sıcaklık değişiklikleri, lineer dedektör tarafından algılanır ve alarm verilir. Yangın sırasında ortamın sıcaklığı arttığında, kablo üzerindeki sıcaklık da yükselir. Bu yükselme, dedektör tarafından algılanır ve alarm sistemi tetiklenir.
Lineer ısı dedektörleri, özellikle uzun veya geniş alanlarda kullanılan bir türdür. Bu dedektörlerin en büyük avantajı, kablonun herhangi bir noktasındaki sıcaklık değişikliklerini algılayabilmesidir. Bu sayede dedektör, yangının başlangıç noktasını hızla tespit edebilir ve erken uyarı sağlayarak yangınla mücadele için zaman kazandırır.
Lineer ısı dedektörleri, genellikle endüstriyel tesisler, depolar, garajlar ve diğer büyük alanlarda yangın güvenliği için kullanılır. Kilometrelerle ölçülen uzun kablolar kullanılabildiği için, bu dedektörler geniş alanları kapsayabilir ve yangın tehlikesini etkili bir şekilde tespit edebilirler. Bu nedenle, büyük alanlarda yangın güvenliği sağlamak için önemli bir bileşen olarak kullanılırlar.
Lineer ısı dedektörlerini fiber optik ve bakır borulu olmak üzere iki gruba ayırmak mümkündür.
Fiber Optik Doğrusal Isı Algılama Dedektörü
Fiber optik sıcaklık algılama sistemleri, özel olarak tasarlanmış fiber optik sensörler kullanır. Bu sensörler, optik fiberin çekirdeği etrafında yer alan özel bir katman içerir. Bu katman sıcaklık değişikliklerine karşı duyarlıdır ve sıcaklık arttıkça optik fiberin fiziksel özellikleri değişir. Sıcaklık değişiklikleri, fiber optik sensörlerdeki ışık yansımalarını veya yayılmalarını etkiler. Bu değişiklikler, fiber optik kablolar boyunca taşınan ışık sinyallerinde değişikliklere yol açar. Fiber optik sensörler, ısıya duyarlı katmanın fiziksel özelliklerindeki değişiklikleri algılar. Bu değişiklikler, fiberin uzunluğundaki veya bükülmesindeki değişiklikler şeklinde olabilir.
Algılanan değişiklikler sistem tarafından analiz edilir. Sıcaklık değişikliklerinin yoğunluğu, hızı ve diğer özellikleri incelenir. Belirlenen referans sıcaklık eşiği aşıldığında veya anormal bir sıcaklık profili algılandığında, sistem yangın alarmını tetikler.
Fiber optik dedektörler, hassas yangın algılaması için idealdir çünkü herhangi bir minimal bükülme veya uzama, fiber optik dedektörler tarafından algılanabilir. Ayrıca, geleneksel dedektörlerin ulaşamayacağı zorlu ortamlarda kullanılabilmeleri de bu sistemin avantajlarından biridir.
Kablolu Doğrusal Isı Algılama Dedektörü
Doğrusal ısı algılama kablosunun çalışma prensibi, kablo boyunca termal değişiklikleri algılayarak yangın veya aşırı ısı durumlarını tespit etmek üzerine kuruludur.
Bununla birlikte doğrusal ısı algılama kablosu genellikle bakır kaplı bir tel içerir çünkü bakır, elektrik iletkenliği açısından çok iyi ve ekonomik bir malzemedir. Doğrusal ısı algılama kablosunun içindeki elektrik sinyalleri bakır tel aracılığıyla iletilir. Bakır tel, sinyallerin kablo boyunca iletilmesini sağlar, böylece termal algılama bileşenlerinden gelen veriler kontrol paneline iletilebilir.
Daha net bir ifadeyle, bakır kablonun direnç değeri sıcaklık arttıkça değişir. Lineer kablolu ısı dedektörleri bu değişimi izleyerek sıcaklık artışının bir yangın emaresi olup olmadığını belirler. Bu sayede, yangın tehlikesi erken aşamada tespit edilir ve gerekli önlemler alınır.
Lineer ısı dedektörleri, ısı değişimi izleyerek sıcaklık artışının bir yangın emaresi olup olmadığını belirler.
Doğrusal ısı algılama kablosu, geniş alanlarda, tünellerde, depolarda ve diğer endüstriyel tesislerde yangın güvenliği için önemli bir bileşen olarak kullanılır.
Alev Dedektörü
Alev dedektörü, yangın tehlikesini ortamda bulunan alevin yaydığı dalga boylarını algılayarak çalışır. Alev dedektörlerinin çalışma prensibi genellikle, görünür ışık, kızılötesi veya ultraviyole spektrumda yer alan belirli dalga boylarını algılayarak alevi tespit etmeye dayanır.
Bu dedektörler, genellikle endüstriyel tesislerde, petrokimya tesislerinde, gemilerde ve diğer tehlikeli alanlarda kullanılır. Özellikle yüksek riskli ortamlarda yangın güvenliği için hayati önem taşırlar. Yanlış alarmlara daha az eğilimlidirler. Alevin oluşma hızını ivedilikle tespit edebilirler.
Alev dedektörlerinin kullanımı, yangın tehlikesini erken tespit ederek hızlı müdahale ve yangının yayılmasını önleme açısından önemlidir. Bu açıdan, petrokimya tesisleri gibi yangın tehlikesinin yüksek olduğu yerlerde kullanmak için ideal bir teknolojidir.
Duman Dedektörlerinin Algılama Yarıçapı Nedir? Koridor Genişliklerine Göre Kaç Metrekare Aralıkla Yerleştirilir?
TSE CEN/TS 54-14 standardında belirtildiği üzere, duman dedektörü için maksimum algılama yarıçapı 6,2 metredir.
Açık alanlı kare dedektör dizisi için, dedektörler birbirlerinden maksimum 8,8 metre uzaklıkta ve bir duvardan veya büyük bir engelden en fazla 4,4 metre uzaklıkta yerleştirilebilir. Genişliği 2 metreyi geçmeyen koridorlarda, sadece koridorun merkez hattına yakın noktalar dikkate alınır. Bu durumda, duman dedektörleri 12,4 metre aralıklarla yerleştirilirse ve uç duvardan maksimum ölçü 6,2 metre olursa yukarıdaki gereklilikler karşılanacaktır.
Uygulama alanı eğimli bir tavana sahipse, tepedeki veya yakınındaki dedektörler için yukarıda verilen yatay mesafeler, her eğim derecesi için maksimum %25’e kadar olmak üzere %1 artırılabilir.
Isı Dedektörlerinin Algılama Yarıçapı Nedir? Koridor Genişliklerine Göre Kaç Metrekare Aralıkla Yerleştirilir?
TSE CEN/TS 54-14 standardında belirtildiği üzere, ısı dedektörü için maksimum algılama yarıçapı 4,5 metredir.
Açık alanlı kare dedektör dizisi için, dedektörler birbirlerinden maksimum 6,4 metre uzaklıkta ve bir duvardan veya büyük bir engelden en fazla 3,2 metre uzaklıkta yerleştirilebilir.
Genişliği 2 metreyi geçmeyen koridorlarda, sadece koridorun merkez hattına yakın noktalar dikkate alınır. Bu durumda, ısı dedektörleri 9,0 metre aralıklarla yerleştirilirse ve yerleştirilirse ve uç duvardan maksimum ölçü 4,5 metre olursa yukarıdaki gereklilikler karşılanacaktır.
Uygulama alanı eğimli bir tavana sahipse, tepedeki veya yakınındaki dedektörler için yukarıda verilen yatay mesafeler, her eğim derecesi için maksimum %25’e kadar olmak üzere %1 artırılabilir.
Yangın Dedektörü Zorunlu mu?
19 Aralık 2007 tarihinde Resmî Gazete’de yayınlanan 26735 sayılı Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’in “Algılama ve Uyarı Sistemi” başlıklı 75. maddesi gereğince, yapı yüksekliği veya toplam kapalı alanı belirli değerleri aşan binalara otomatik yangın algılama cihazları tesis edilmesi zorunludur.
Yangın İhbar Sistemi Nerelerde Zorunlu?
“Yangın ihbar sistemi en az kaç metrekarelik binalar için zorunludur?” sorusu, yangın güvenlik sistemlerine dair sıklıkla sorulan sorulardan biridir. Resmi yönetmeliğe göre bu konuda referans alınacak iki temel değer, yapının yüksekliği (m) ve yapının toplam kapalı alanı (m2) olmak üzere iki başlıkta kategorize edilmektedir.
Konutlar, konaklama amaçlı binalar, eğitim tesisleri, yataklı sağlık tesisleri, ayakta tedavi ve diğer sağlık tesisleri, büro binaları, ticaret amaçlı binalar, endüstriyel amaçlı yapılar, yeme içme, eğlence, müze ve sergi alanları, terminaller, depolar ve yüksek tehlikeli yerler olarak sınıflandırılan yapı türlerine özgü resmi kurallar aşağıda bulunan tablodaki gibidir. Eğer yapınızın yüksekliği ve toplam kapalı alanı bu değerlerin üzerindeyse, yangın ihbar sistemi sizin için yasal bir zorunluluktur.
| Yapı Yüksekliği (m) | Bina Toplam Kapalı Alanı (m2) | |
| Konutlar | > 51,50 | – |
| Konaklama Amaçlı Binalar | > 6,50 | > 1000 |
| Eğitim Tesisleri | > 21,50 | > 5000 |
| Yataklı Sağlık Tesisleri | > 6,50 | > 1000 |
| Ayakta Tedavi ve Diğer Sağlık Tesisleri | > 21,50 | > 2000 |
| Büro Binaları | > 30,50 | > 5000 |
| Ticaret Amaçlı Binalar | > 12,50 | > 2000 |
| Endüstriyel Amaçlı Yapılar | > 21,50 | > 7500 |
| Yeme İçme | > 12,50 | > 2000 |
| Eğlence | > 12,50 | > 2000 |
| Müze ve Sergi Alanları | > 6,50 | > 5000 |
| Terminaller | > 6,50 | > 5000 |
| Depolar | > 6,50 | > 5000 |
| Yüksek Tehlikeli Yerler | > 6,50 | > 1000 |
Yangın Alarm Dedektörlerinin Periyodik Bakımı Bir Zorunluluk mu?
Türk Standartları Enstitüsü’nün (TSE) yapılara uygulanan yangın alarm sistemlerine yönelik teknik şartnamesi olan TS EN 54-14’ün A.11.2.1. maddesine göre, yangın alarm sistemlerinin bakımı günlük, aylık, üç aylık ve yıllık periyotlarda yapılmalıdır. Bu periyotlara yönelik özel maddeleri TS EN 54-14’ün 37. sayfasında bulabilirsiniz.
Yangın Dedektörleri Tek Başına İşe Yarar mı?
Yangın dedektörleri yangın güvenlik sistemlerinin önemli bir bileşenidir, ancak tam güvenlik sağlamak için acil çıkış aydınlatması ve gelişkin yangın söndürme sistemleri ile birlikte kullanılmalıdır.
Yangın alarmının tek başına güvenlik sağlama kabiliyeti kısıtlıdır. Yangın durumunu algılamak ve yangını tespit etmek kendi başına yeterli bir çözüm değildir. Yangın algılama sisteminin yangın söndürme sistemleri ile irtibat halinde olması ve bina yönetim sistemi ile entegre edilmesi, acil durum yönetiminin başarıyla uygulanması konusunda ciddi avantajlar sağlar.
Elekon olarak, Carrier Edwards’ın 150 yıllık güvencesi ile Signature Serisi dedektörleri de kapsayan EST4 Acil Anons ve Müzik Yayın Sistemi çözümümüz ve Mackwell’in yarım asırlık güvencesi ile uyguladığımız Acil Durum Aydınlatma sistemimiz ile can ve mal güvenliğinizi çeyrek asırdır teminat altına alıyoruz.
Üstelik teknik servis birimimizin 7/24 desteğiyle, yangın alarm sistemlerinizin bakımını da düzenli periyotlarda gerçekleştiriyoruz.
Siz de kendinizin, sevdiklerinizin ve iş arkadaşlarınızın can güvenliğini sağlamak için bizimle iletişime geçerek, size uygun sistem çözümünü bulmamız için bize danışabilirsiniz.
Sonuç: Yangın Güvenliğinde Yangın Dedektörlerinin Önemi
Yangın dedektörleri, yangın güvenliği için hayati öneme sahip cihazlardır. Yangın dedektörlerinin nasıl çalıştığını ve nasıl kullanılması gerektiğini anlamak, güvenliğinizi artırmak için önemlidir. Yangın dedektörleri, erken yangın tespiti ve hızlı müdahale sayesinde hayat kurtarabilir. Doğru yangın dedektörü seçimi, kurulumu ve bakımıyla ilgili bilgi sahibi olmak, yangın güvenliği önlemlerini doğru bir şekilde uygulamanızı sağlar.
Yangın güvenlik sistemlerinin önemi asla küçümsenmemelidir. Güvenliğinizi sağlamak için doğru adımları attığınızdan emin olmalısınız.
Elekon olarak, sağlıklı ve güvenli bir gelecek dileriz.
- Termistör, sıcaklık değişimlerini ölçmek için kullanılan bir elektrik direnci sensörüdür. Elektrik direnci, sensörün sıcaklığına bağlı olarak değişir. ↩︎
- Termokupl, sıcaklık ölçümünde kullanılan bir sensördür. Genellikle iki farklı metal telin birleştirilmesiyle oluşur. Bu tellerin birleşme noktası, sıcaklığa bağlı olarak ortaya çıkan bir gerilim üretir. Termokuplün temel işlevi, bu üretilen gerilimi ölçerek ortamdaki sıcaklığı belirlemektir. ↩︎
Yorum yazabilmek için oturum açmalısınız.